Czym jest energooszczędność i dlaczego ma znaczenie?

Co naprawdę oznacza, że dom jest energooszczędny?

Dom energooszczędny potrzebuje stosunkowo mało energii do zapewnienia odpowiedniej temperatury, świeżego powietrza, ciepłej wody i pozostałych usług, z których korzystają mieszkańcy. Nie da się jednak ocenić energooszczędności na podstawie samej kwoty rachunku. Dom ogrzewany tańszym paliwem może zużywać dużo energii, podczas gdy dobrze ocieplony budynek korzystający z drogiego nośnika może mieć wyższy koszt eksploatacji. Z kolei zamontowanie paneli fotowoltaicznych zmienia sposób pokrywania zużycia prądu, lecz samo w sobie nie naprawia strat ciepła przez dach lub ściany. Energooszczędność należy więc oceniać na podstawie potrzeb samego budynku, sprawności instalacji i rzeczywistego sposobu korzystania z domu. Te trzy elementy mogą działać razem albo częściowo znosić swoje korzyści. Największe oszczędności daje usunięcie potwierdzonego problemu, a nie zakup technologii uznawanej powszechnie za oszczędną.

Energia użytkowa opisuje ilość potrzebną do uzyskania danego efektu, na przykład utrzymania zadanej temperatury w pomieszczeniach. Energia końcowa uwzględnia energię potrzebną systemom technicznym oraz straty podczas jej przetwarzania i dystrybucji; rachunek lub licznik może obejmować także inne odbiory. Energia pierwotna uwzględnia ponadto sposób pozyskania i dostarczenia danego nośnika według przyjętej metodologii i współczynników. Ostatnim poziomem jest koszt, który zależy od taryfy, opłat stałych, cen paliw i rozliczeń, a nie wyłącznie od liczby kilowatogodzin. Poprawa izolacji może zmniejszyć zapotrzebowanie, wymiana kotła albo instalacja pompy ciepła może przede wszystkim zmniejszyć energię końcową, a zmiana taryfy może obniżyć rachunek bez oszczędzania energii. Wskaźniki te odpowiadają na różne pytania i nie wolno sprowadzać ich do jednej liczby.

Świadectwo charakterystyki energetycznej opisuje budynek według określonych założeń obliczeniowych, natomiast rachunki pokazują zużycie i koszty związane z rzeczywistym użytkowaniem. Jeśli jednego roku dom był intensywniej ogrzewany albo zimą temperatury spadały niżej, obie wielkości mogą się rozchodzić bez błędu w samym świadectwie. Przed oceną modernizacji trzeba znać powierzchnię ogrzewaną, źródło ciepła, temperatury w pomieszczeniach, liczbę mieszkańców oraz okres i sposób odczytu zużycia. Dla różnych paliw należy zestawiać porównywalne jednostki energii i oddzielnie analizować koszty. Oględziny mogą ujawnić straty budynku, awarię lub błędne ustawienia, bez których trudno oszacować efekt modernizacji.

Według jakich kryteriów porównywać sposoby oszczędzania energii?

Oferta obiecująca duży spadek zużycia niewiele mówi, jeśli nie wskazuje, którego odbioru i jakiego punktu wyjścia dotyczy. Nawet duża procentowa redukcja małego poboru prądu może oznaczać mniej kilowatogodzin niż niewielka procentowo poprawa ogrzewania. W pierwszej kolejności trzeba więc porównać oczekiwaną roczną oszczędność energii w kWh, a dopiero następnie jej procentowy udział w zużyciu danego obszaru. Następne kryteria to pełny koszt inwestycji, spodziewana trwałość efektu, czas realizacji, ryzyko błędnego wykonania i dostępność odpowiednich wykonawców. Osobno powinno się uwzględnić komfort, hałas, jakość powietrza i ewentualne ograniczenia konstrukcyjne. Jedno działanie może wygrywać pod względem energii, drugie pod względem finansowym, a trzecie okazać się jedynym wykonalnym w danym budynku.

Prosty okres zwrotu to koszt inwestycji podzielony przez szacowaną roczną oszczędność pieniędzy, lecz takie obliczenie pomija zmienność cen i ewentualne koszty serwisu. Gdy inwestycja łączy się z remontem dachu albo elewacji, część robót i tak trzeba byłoby wykonać, co zmienia koszt przypisywany samej poprawie energetycznej. Przy porównywaniu dwóch wariantów trzeba przyjąć podobny horyzont czasu oraz porównywalny poziom ogrzewania i komfortu. Przykładowo wyłączenie ogrzewania w nieużywanym pokoju może zmniejszyć zużycie, ale nie jest poprawą sprawności budynku, jeśli jednocześnie pogarsza warunki użytkowania. Nie można też bezrefleksyjnie przenosić deklaracji producenta z domu testowego do starego budynku o innej konstrukcji. Wiarygodniejszy szacunek pokazuje założenia, przedział możliwych wyników i sytuacje, w których efekt będzie słabszy.

Rodzaj działania	Główna korzyść	Warunek skuteczności
Uszczelnienie i docieplenie	Mniejsze zapotrzebowanie na ciepło	Potwierdzone straty, bezpieczna wentylacja
Modernizacja źródła ciepła	Mniej energii końcowej na dostarczenie ciepła	Dobór mocy, instalacji i temperatury zasilania
Regulacja i sterowanie	Mniej niepotrzebnej pracy systemu	Sprawne urządzenie i poprawne ustawienia
Urządzenia i oświetlenie	Mniejszy pobór prądu	Rzeczywisty czas użytkowania i pobór mocy

Które obszary domu mogą najbardziej wpływać na zużycie energii?

W wielu europejskich domach największy udział w zużyciu energii ma ogrzewanie pomieszczeń; istotne są też ciepła woda i, w części budynków, chłodzenie. Dane Komisji Europejskiej pokazują, że te trzy potrzeby odpowiadają za większość zużycia energii w unijnych gospodarstwach domowych, ale proporcje konkretnego domu trzeba ustalić oddzielnie. W starym, nieocieplonym budynku dominować mogą straty przez dach, ściany, podłogę i niekontrolowany przepływ powietrza. W nowym, dobrze zaizolowanym domu część zużycia związana z ciepłą wodą, wentylacją i urządzeniami bywa relatywnie większa. Wielkość domu, klimat, sposób jego użytkowania oraz wybrany nośnik energii wpływają na to, gdzie poszukiwać oszczędności. Zanim wymieni się drobne sprzęty, lepiej ustalić, jak duża część rocznego bilansu dotyczy utrzymania temperatury.

Przegrody zewnętrzne i szczelność wpływają na ilość ciepła, którą trzeba dostarczać do pomieszczeń, a więc na zapotrzebowanie domu. Ocieplenie dachu, poddasza lub stropu nad zimną przestrzenią może mieć wysoki priorytet, gdy właśnie tam brakuje izolacji. Ściany, podłogę i mostki cieplne ocenia się według ich rzeczywistego stanu. Nowe okna mogą poprawić komfort, lecz przy nieocieplonym dachu nie muszą być pierwszym priorytetem. Uszczelnienie i docieplenie stanowią powiązane działania: izolacja nie naprawi wszystkich strat wynikających z przepływu powietrza. Przy planowaniu tych prac od początku trzeba uwzględniać sprawną wentylację i kontrolę wilgoci.

Źródło ciepła, instalacja grzejnikowa lub podłogowa oraz sterowanie decydują, jak sprawnie wytworzona energia trafi do pomieszczeń. Pompa ciepła może obniżyć ilość energii końcowej potrzebnej do ogrzewania również w budynku o słabszej izolacji, a ograniczenie strat pozwala zwykle dobrać mniejszą moc urządzenia. Ważne są przy tym wymagane temperatury zasilania, jakość regulacji i cena energii elektrycznej wobec ceny zastępowanego paliwa. System wentylacji z odzyskiem ciepła ogranicza część strat wentylacyjnych, lecz sam zużywa prąd i wymaga konserwacji. Podgrzewanie ciepłej wody można usprawnić przez zmniejszenie strat magazynowania i cyrkulacji oraz odpowiedni dobór urządzenia. Wymiana lamp na LED i wybór wydajniejszych urządzeń wpływają bezpośrednio na pobór prądu, ale ich udział w łącznym bilansie domu może być mniejszy niż udział ogrzewania.

Czy deklarowane korzyści z izolacji pojawiają się bezproblemowo? Przykład opisany na forum Reddit w kwietniu 2025 roku dotyczył właściciela domu, który zamówił uszczelnienie i ponowne ocieplenie poddasza po wystąpieniu wilgoci. Podczas robót zamknięto też okolice okapu, a mimo wydatków na dodatkową izolację problem kondensacji utrzymywał się zimą. Właściciel relacjonował, że firma dekarska zaleciła później zmiany w wentylacji przestrzeni pod dachem. Taki pojedynczy przypadek nie pozwala wyliczyć typowej częstotliwości błędów, ale pokazuje realny konflikt między izolowaniem a pozostawieniem zaprojektowanej drogi wentylacji. Działanie zmniejszające straty ciepła wymaga poprawnego detalu wykonania, a nie jedynie zwiększania grubości materiału.

Jak powstają oszczędności: straty ciepła, sprawność instalacji i sposób użytkowania

Ciepło ucieka przez przegrody wtedy, gdy między wnętrzem a otoczeniem występuje różnica temperatur i istnieje droga jego przepływu. Lepsza izolacja zmniejsza ten przepływ przy zachowaniu podobnych warunków użytkowania. Inny mechanizm działa przy niekontrolowanych nieszczelnościach: ogrzane powietrze wypływa, a napływające zimne powietrze trzeba ponownie podgrzać. W wentylacji kontrolowanej wymiana powietrza nadal pozostaje konieczna, lecz odzysk ciepła może ograniczyć związane z nią straty. Ograniczenie zapotrzebowania przez przegrody przynosi korzyść niezależnie od tego, czy ciepło wytwarza kocioł, pompa ciepła czy inne źródło. Właśnie dlatego naprawa największej straty często daje bardziej trwały efekt niż kolejne korekty ustawień urządzenia.

Przy docieplaniu wentylowanego poddasza najpierw trzeba uszczelnić połączenia i przejścia instalacyjne w granicy ogrzewanej części budynku, a następnie prawidłowo ułożyć izolację. Taki porządek ogranicza ryzyko ukrycia nieszczelności pod nową warstwą materiału. Nie wolno zasłaniać zaprojektowanych wlotów wentylacyjnych; przejścia przy przewodach spalinowych i urządzeniach o wysokiej temperaturze trzeba wykonać zgodnie z wymaganiami przeciwpożarowymi. Po uszczelnieniu budynku konieczna jest kontrola dostarczania świeżego powietrza, usuwania wilgoci i bezpieczeństwa urządzeń spalających paliwo. Zbyt szczelny dom bez właściwej wymiany powietrza może mieć problemy z jakością powietrza, kondensacją lub odprowadzaniem spalin. Ograniczenie rachunków nie rekompensuje zagrożenia zdrowia ani uszkodzenia konstrukcji.

Sprawność źródła ciepła działa na innym etapie bilansu. Gdy budynek potrzebuje określonej ilości ciepła, urządzenie o wyższej efektywności może zużywać mniej energii dostarczonej, aby tę ilość zapewnić. W przypadku pompy ciepła znaczenie ma temperatura zasilania instalacji, warunki zewnętrzne i rzeczywiste ustawienia, a nie tylko współczynnik z katalogu. Regulacja, serwis, izolacja przewodów i automatyka mogą ograniczać straty instalacji. W układzie ciepłej wody znaczenie mają także temperatura zasobnika i sposób pracy cyrkulacji, z zachowaniem wymagań higienicznych. Dobrze dobrane urządzenie nie naprawia jednak źle działającej wentylacji, słabej izolacji ani usterki w systemie dystrybucji.

Rzeczywiste historie właścicieli pomp ciepła dobrze pokazują, że wynik zależy od konfiguracji. W opisie na Reddicie z maja 2022 roku po montażu urządzenia wystąpił problem z nieodpowiednim termostatem i jego podłączeniem. Autor relacji wskazywał, że działał wentylator i ogrzewanie dodatkowe, podczas gdy jednostka pompy ciepła nie pracowała prawidłowo. Nie jest to dowód typowego zachowania wszystkich pomp, lecz przykład tego, że nowoczesna instalacja może po błędnym uruchomieniu korzystać z mniej efektywnego źródła rezerwowego. Przy odbiorze trzeba więc sprawdzić nie tylko to, czy w domu jest ciepło, ale również które urządzenie faktycznie dostarcza ciepło i jak jest sterowane. Taką kontrolę powinien wykonać odpowiednio wykwalifikowany instalator, zamiast pozostawiać eksperymenty z okablowaniem domownikom.

Od czego zależy skuteczność konkretnego rozwiązania?

Ten sam produkt może sprawdzić się znakomicie w jednym budynku i przynieść niewielką korzyść w drugim. W domu z nieocieplonym stropem dodatkowa izolacja może usuwać ważne źródło strat, podczas gdy w budynku po głębokiej termomodernizacji kolejna warstwa przyniesie mniejszy efekt krańcowy. Podobnie wymiana starego źródła ciepła ma inny sens, gdy instalacja jest niewydajna, a inny wtedy, gdy pracuje poprawnie i ma niskie koszty eksploatacji. Klimat i ekspozycja domu wpływają na zapotrzebowanie, a liczba mieszkańców i harmonogram użytkowania na ciepłą wodę oraz zużycie prądu. Ocena powinna obejmować także powierzchnię ogrzewaną, stan konstrukcji i możliwość wykonania robót bez niszczenia sprawnych elementów. Bez takiej diagnozy prognoza oparta na ogólnym haśle reklamowym pozostaje bardzo niepewna.

Przed wyborem pompy ciepła trzeba znać obciążenie cieplne budynku i wymagania istniejących grzejników lub ogrzewania podłogowego. Słabsza izolacja nie wyklucza zastosowania pompy, ale może wymagać większej mocy lub wyższej temperatury wody, co wpływa na efektywność i koszty. Jeśli planowane jest docieplenie, obciążenie cieplne po remoncie powinno być uwzględnione przy doborze urządzenia, aby nie przewymiarować nowego systemu. Sam fakt zamontowania nowego kotła też nie gwarantuje oszczędności, jeśli instalacja została źle wyregulowana lub ma duże straty na przesyle. Wymiana okien nie usunie przecieków w dachu, a wymiana urządzenia elektrycznego ma mały sens, gdy niemal nie jest używane. Zestawienie takich przykładów prowadzi do prostej reguły: technologia powinna odpowiadać na rozpoznaną przyczynę strat.

Przy ocenie deklaracji producenta trzeba ustalić, czy pochodzą z testu laboratoryjnego, obliczenia dla modelowego budynku czy pomiarów w konkretnym domu. Porównywalność wymaga podobnego klimatu, temperatur wewnętrznych, sposobu regulacji, źródła ciepła i punktu wyjścia. Potencjał głębokiej renowacji budynku o bardzo złej charakterystyce energetycznej nie jest prognozą oszczędności po pojedynczej modernizacji w domu już ocieplonym. Ważne są także jakość montażu, poprawne połączenia materiałów, uruchomienie instalacji i późniejsze przeglądy. Jeżeli projekt zmienia sposób wentylowania lub ogrzewania domu, wymagania te trzeba rozpatrywać jako całość. Najlepsza oferta opisuje zakres i warunki działania, zamiast ograniczać się do obietnicy oszczędności.

Co może ograniczyć oczekiwane oszczędności?

Modernizacja może nie przynieść zakładanego efektu z powodu niewłaściwego projektu, błędów montażowych, nieprawidłowej regulacji albo zmiany sposobu korzystania z domu. Nawet dobrze zamontowana izolacja nie zlikwiduje strat z niewykrytej nieszczelności obok, a nowy kocioł może pracować nieefektywnie przy źle dobranych nastawach. Efekt odbicia występuje, gdy po remoncie mieszkańcy podnoszą temperaturę lub ogrzewają więcej pomieszczeń. Zużycie może wtedy spaść mniej, mimo że sam budynek stał się sprawniejszy. Inne przeszkody to ograniczenia konstrukcyjne, brak miejsca na instalację i koszt prac towarzyszących. W przypadku zawilgocenia, awarii lub problemów ze spalinami pierwszeństwo ma naprawa i bezpieczeństwo, nawet jeśli nie daje największej redukcji energii.

Same rachunki sprzed i po remoncie nie dowodzą jeszcze wielkości oszczędności energetycznej. Zmienić mogły się temperatury zewnętrzne, taryfy, powierzchnia ogrzewana, liczba mieszkańców, czas pobytu w domu lub ilość przygotowywanej ciepłej wody. Jeżeli w roku po modernizacji zima była łagodniejsza, niższe zużycie nie może zostać w całości przypisane ociepleniu. Oszczędność szacuje się przez porównanie zużycia po pracach z tym, ile energii budynek prawdopodobnie potrzebowałby w porównywalnych warunkach bez prac. Takie podejście jest podstawą pomiaru i weryfikacji oszczędności (M&V), w których zużycie po pracach zestawia się ze skorygowanym zużyciem bazowym. Przy modernizacji całego domu potrzebne mogą być dane z kilku okresów i korekta pogodowa; po drobnej naprawie wystarczy nieraz kontrola działania urządzenia i trendu.

Po odbiorze instalacji trzeba sprawdzić, czy pracuje ona w sposób zamierzony i czy jej ustawienia są zgodne z projektem. Kontrola odbiorowa i rozruch nie zastępują jednak obserwacji pracy w sezonie grzewczym, kiedy zmieniają się obciążenia oraz ustawienia. Regularne odczyty mogą ujawnić pogorszenie parametrów, nieprawidłowe działanie automatyki albo pojawienie się nowych strat. Nie każdy dom potrzebuje rozbudowanej aparatury, lecz warto zapisywać odczyty licznika, temperatury i istotne zmiany eksploatacji. Wynik należy przedstawiać jako szacunek o określonej niepewności, a nie liczbę gwarantowaną niezależnie od warunków.

Jak ustalać kolejność działań w konkretnym domu?

Sprawdzenie planu przed wydaniem pieniędzy

Przed zamówieniem prac zapisz: roczne zużycie według nośników, ogrzewaną powierzchnię, największy potwierdzony problem, zakres i koszt robót, oczekiwany efekt w kWh oraz sposób jego późniejszego sprawdzenia. Przy uszczelnianiu lub zmianie źródła ciepła dodaj ocenę wentylacji, wilgoci i bezpieczeństwa urządzeń spalających paliwo. Jeśli nie znasz punktu wyjścia, oferta z samym procentem oszczędności nie pozwala wiarygodnie wybrać rozwiązania.

Pierwszym krokiem jest zebranie rachunków i danych o zużyciu energii z możliwie porównywalnych okresów, najlepiej z całego sezonu albo roku. Następnie należy określić, na co energia jest przeznaczana, obejrzeć przegrody i instalacje oraz sprawdzić zgłaszane przez mieszkańców problemy z temperaturą, przeciągami lub wilgocią. Audyt energetyczny porządkuje dane, wskazuje obszary strat i pozwala porównać warianty robót wraz z założeniami kosztowymi. Zanim wybierze się konkretny produkt, trzeba ustalić, czy priorytetem jest duży ubytek ciepła, niska sprawność źródła, źle działająca regulacja czy wysoki pobór urządzeń. W budynku z awarią wentylacji lub zagrożeniem spalinowym prace poprawiające bezpieczeństwo poprzedzają ekonomiczne porównanie wariantów. Dopiero na takiej podstawie można przygotować kolejność działań bez opierania jej na uniwersalnych rankingach.

Jeżeli obserwacje wskazują na duże straty przez strop lub nieszczelne przejścia instalacyjne, ich naprawa może poprzedzać wymianę okien i źródła ciepła. Jeżeli budynek jest już dobrze ocieplony, większą korzyść może przynieść regulacja ogrzewania, poprawa przygotowania ciepłej wody lub likwidacja zbędnego poboru prądu. W obu sytuacjach sens ma rozpoczęcie od działań wykonalnych, niedrogich i łatwych do sprawdzenia, pod warunkiem że nie kolidują z późniejszym remontem. Duże inwestycje trzeba analizować pakietowo, aby nie kupić źródła ciepła o mocy niedopasowanej do przyszłego zapotrzebowania. Warianty porównuje się według kosztu całkowitego, spodziewanej oszczędności kWh, trwałości, ryzyka i komfortu. Budżet wydany na jeden wariant nie będzie dostępny dla alternatywnego działania, co również wpływa na kolejność. Lista zadań powinna wyraźnie oddzielać pilne naprawy od modernizacji opłacalnych w dłuższym czasie.

Po wykonaniu prac system należy wyregulować i sprawdzić, a następnie śledzić zużycie energii oraz komfort mieszkańców. Przykład z forum Reddit z lutego 2026 roku pokazuje pożytek z monitoringu po montażu pompy ciepła: użytkownik zauważył dzięki zapisowi poboru energii powtarzające się krótkie cykle pracy urządzenia. Dyskutujący wskazywali na możliwe problemy z ustawieniami i temperaturą zasilania, ale sam zapis forum nie rozstrzygał o przyczynie usterki. Przypadek pokazuje, że sprzęt może formalnie działać i ogrzewać pomieszczenia, a mimo to wymagać kontroli sposobu pracy. Dlatego po wdrożeniu należy sprawdzić zarówno osiągnięcie temperatur, jak i poprawność działania instalacji. Jeżeli po korekcie warunków porównania zużycie odbiega od prognozy, trzeba wrócić do ustawień, montażu i założeń projektu.

Jaki wniosek można wyciągnąć o największych oszczędnościach energii w domu?

W starym, nieocieplonym lub nieszczelnym domu największego potencjału należy zwykle szukać w ograniczeniu strat ciepła oraz we współpracy przegród z instalacją grzewczą. W budynku dobrze zaizolowanym coraz większe znaczenie może mieć efektywność przygotowania ciepłej wody, regulacja instalacji i zużycie urządzeń. Jeśli źródło ciepła jest awaryjne albo nieefektywne, jego modernizacja może stać się priorytetem nawet przed kosztownymi pracami na elewacji. Zdarza się też, że szybka naprawa sterowania daje pewniejszy efekt w stosunku do nakładu niż kolejny duży zakup. O kolejności rozstrzygają stan techniczny, realne straty, budżet, bezpieczeństwo i dostępność wykonania, a nie popularność rozwiązania. Nie ma jednego rankingu urządzeń, który bez sprawdzenia domu wskaże największą oszczędność dla każdego właściciela.

Najbardziej wiarygodny wybór łączy diagnozę, adekwatny zakres prac, poprawne wykonanie i sprawdzenie wyniku po upływie odpowiedniego czasu. Przed podjęciem decyzji potrzebne są co najmniej informacje o powierzchni i izolacji, rodzaju ogrzewania, stanie wentylacji, rocznym zużyciu poszczególnych nośników i warunkach użytkowania. Następnie warto porównać warianty w tym samym horyzoncie, podając szacowaną oszczędność kWh, koszt całkowity i ryzyko niedotrzymania założeń. Nowe dane mogą zmienić hierarchię: odkryta nieszczelność poddasza przesunie uwagę z okien na dach, a niewłaściwa praca kotła z elewacji na regulację. Po zakończeniu prac odczyty zużycia należy porównać ze skorygowanym punktem odniesienia i obserwować działanie instalacji przez kolejne sezony. To pozwala oddzielić efekt rzeczywiście osiągnięty od prognozowanego.

Najczęściej zadawane pytania

Czy energooszczędny dom zawsze ma niski rachunek?

Nie. Rachunek zależy również od cen energii, taryf i opłat stałych. Dom może zużywać mniej energii, a mimo to płacić więcej po wzroście cen.

Czy najpierw ocieplać dom, czy wymieniać źródło ciepła?

Decyzję trzeba oprzeć na stanie przegród, obciążeniu cieplnym, instalacji grzewczej i kosztach. Jeśli planowane jest docieplenie, jego wpływ warto uwzględnić przed doborem mocy nowego urządzenia.

Czy pompa ciepła działa w słabo ocieplonym domu?

Tak, ale duże straty ciepła mogą wymagać większej mocy i wyższej temperatury zasilania, co wpływa na efektywność oraz koszty. Ocieplenie może poprawić warunki pracy pompy.

Czy uszczelnienie okien może zastąpić wentylację?

Nie. Ograniczenie niekontrolowanych nieszczelności musi iść w parze z zapewnieniem prawidłowej wymiany powietrza oraz bezpiecznego działania urządzeń spalających paliwo.

Jak sprawdzić, czy docieplenie naprawdę obniżyło zużycie?

Porównuj zużycie z odpowiednio długich okresów, uwzględniając różnice pogody, temperatur wewnętrznych i sposobu użytkowania. Sama różnica kwot rachunków nie określa wielkości oszczędności energii.

Czy wymiana żarówek na LED daje największe oszczędności w domu?

LED ograniczają pobór energii przez oświetlenie, ale w domu, w którym dominują straty ogrzewania, znacznie większy potencjał może leżeć w przegrodach i instalacji grzewczej.