Apator Toruń – polski lider rozwiązań dla sektora pomiaru i rozdziału energii

Określenie „Apator Toruń” może oznaczać spółkę Apator SA z siedzibą w Toruniu albo, w szerszym znaczeniu, działalność całej Grupy Apator. To rozróżnienie jest ważne, ponieważ urządzenia do pomiaru wody i ciepła, systemy odczytu danych, liczniki energii elektrycznej, gazomierze i automatyka sieciowa nie muszą pochodzić od jednego producenta. Apator SA jest spółką dominującą z siedzibą w Toruniu, a Apator Powogaz odpowiada w grupie za istotną część rozwiązań dla wody i ciepła. Grupa łączy produkcję urządzeń z oprogramowaniem, komunikacją i usługami wdrożeniowymi. Znaczenie tych technologii najlepiej widać wtedy, gdy prześledzi się drogę danych od licznika do operatora, który na ich podstawie prowadzi rozliczenia, monitoruje sieć lub steruje jej pracą.

Czym zajmuje się Apator Toruń?

Apator SA to przedsiębiorstwo technologiczne z siedzibą w Toruniu i podmiot dominujący Grupy Apator. Podstawowa działalność grupy obejmuje urządzenia i systemy do pomiaru mediów, aparaturę elektroenergetyczną oraz rozwiązania wspierające zarządzanie sieciami. Grupa raportuje działalność w trzech segmentach: energia elektryczna, gaz oraz woda i ciepło. Taki podział opisuje rodzaje obsługiwanej infrastruktury, ale nie oznacza, że każda spółka grupy oferuje wszystkie produkty. Apator SA jest związany zwłaszcza z opomiarowaniem energii elektrycznej, aparaturą do jej rozdziału i automatyką elektroenergetyczną. W obszarze gazu ważną rolę pełni Apator Metrix, natomiast w opomiarowaniu wody i ciepła — Apator Powogaz. Odbiorcami rozwiązań są między innymi przedsiębiorstwa energetyczne, wodociągowe i ciepłownicze, zarządcy budynków, zakłady przemysłowe oraz podmioty rozwijające energetykę rozproszoną.

Apator Powogaz, działający w Jaryszkach pod Poznaniem, specjalizuje się w wodomierzach, ciepłomierzach, podzielnikach kosztów ogrzewania oraz systemach zdalnego odczytu i rozliczeń. Rozwiązania te umożliwiają pomiar zużycia w lokalu, budynku lub sieci i przekazanie odczytów podmiotowi odpowiedzialnemu za ich obsługę. Ich podstawową funkcją nie jest samodzielne zmniejszanie zużycia wody albo energii, lecz dostarczenie danych, z którymi zarządca lub operator może pracować. Różnica między licznikiem, usługą odczytową a platformą rozliczeniową jest więc równie ważna jak sam zakres oferty. Z kolei Grupa Apator to szerszy organizm biznesowy, którego rozwiązania obejmują również gaz, energię elektryczną, automatykę i cyfrowe zarządzanie sieciami. Mówiąc o technologii „Apatora z Torunia”, trzeba ustalić, czy chodzi o konkretną spółkę, produkt, czy ofertę całej grupy.

Jakie obszary technologiczne rozwija firma?

Najbardziej widoczny obszar działalności to urządzenia pomiarowe: wodomierze, ciepłomierze, podzielniki kosztów ogrzewania, liczniki energii elektrycznej i gazomierze. Poszczególne rodziny mają różną konstrukcję i są przeznaczone do różnych mediów oraz warunków pracy. W segmencie wody rozwijane są między innymi wodomierze ultradźwiękowe, których pomiar opiera się na analizie propagacji fal ultradźwiękowych w przepływającej cieczy. Taka technika nie wymaga wirnika znajdującego się w torze przepływu, ale o przydatności konkretnego modelu nadal decydują jego parametry i wymagania instalacyjne. Ciepłomierz wyznacza zużycie energii cieplnej na podstawie przepływu czynnika oraz różnicy temperatur między zasilaniem a powrotem. Podzielnik kosztów ogrzewania pełni inną funkcję niż ciepłomierz: dostarcza wskazań wykorzystywanych w przyjętym systemie podziału kosztów, zamiast bezpośrednio mierzyć ilość ciepła dostarczoną do lokalu. Już na tym poziomie widać, dlaczego nie istnieje jeden uniwersalny „inteligentny licznik” odpowiedni do wszystkich zastosowań.

Drugą warstwą są systemy komunikacyjne umożliwiające zdalne pozyskiwanie danych. W ofercie można spotkać rozwiązania wykorzystujące M-Bus, Wireless M-Bus, LoRaWAN, NB-IoT lub łączność komórkową, a także rozwiązania mobilne typu walk-by i drive-by. M-Bus jest używany w instalacjach z komunikacją przewodową, a Wireless M-Bus umożliwia radiowy odczyt kompatybilnych liczników. LoRaWAN i NB-IoT można stosować w systemach obejmujących rozleglejszy obszar, jednak zasięg, dostępność sieci, sposób zasilania i wymagany czas dostarczenia danych trzeba sprawdzić dla konkretnej lokalizacji. Odczyt mobilny polega natomiast na zbieraniu danych podczas przejścia lub przejazdu w pobliżu urządzeń. Nie wymaga takiej samej infrastruktury stacjonarnej jak ciągła transmisja, ale nie zapewnia identycznej częstotliwości aktualizacji. Dobór łączności wynika więc z wielkości sieci, oczekiwanej częstotliwości odczytów i możliwości integracji.

Dane odczytowe muszą następnie trafić do oprogramowania, które przyporządkuje je do odbiorców i okresów rozliczeniowych. Platforma SPIDAP w ofercie Apator Powogaz służy do zbierania danych z wodomierzy, ciepłomierzy i podzielników oraz wspierania rozliczeń; producent opisuje także wariant SPIDAP PRO obejmujący odczyty innych mediów, w tym energii elektrycznej. W szerszym portfolio grupy znajdują się również systemy zarządzania danymi i infrastrukturą elektroenergetyczną. Ich funkcją jest przekształcenie odczytu w informację możliwą do wykorzystania przez operatora: historię zużycia, zestawienie, alarm, dane do fakturowania lub sygnał do dalszej analizy. Oprogramowanie nie zastępuje wiarygodnego pomiaru ani poprawnej transmisji; jeśli dane są niekompletne albo źle przypisane do odbiorcy, dalsza automatyzacja również będzie obarczona błędami.

Grupa rozwija też automatykę sieci elektroenergetycznych, telemechanikę, systemy nadzoru klasy SCADA oraz rozwiązania związane z energetyką odnawialną, magazynowaniem energii i zarządzaniem energią w systemach rozproszonych. Telemechanika obejmuje urządzenia zbierające sygnały z obiektów sieciowych i realizujące dopuszczone sterowania, a SCADA umożliwia ich nadzór z poziomu systemu nadrzędnego. Rozwiązania klasy ADMS wspierają zarządzanie pracą sieci dystrybucyjnej; w grupie istotną rolę w systemach informatycznych dla energetyki pełni także Apator Rector. Należy jednak odróżniać konkretne urządzenia i dostępne moduły od ogólnie przedstawianych kierunków rozwoju. Sam fakt, że grupa wskazuje magazynowanie energii czy integrację OZE w strategii i ofercie, nie dowodzi identycznego stopnia dojrzałości każdego produktu ani takiej samej skali wdrożeń.

ObszarPrzykładowa spółkaZastosowanie
Woda i ciepłoApator PowogazPomiar, zdalny odczyt, rozliczenia mediów
Energia elektrycznaApator SALiczniki, aparatura, automatyka i telemechanika
GazApator MetrixOpomiarowanie gazu
Systemy IT dla energetykiApator RectorZarządzanie danymi, siecią i infrastrukturą
Przykładowe obszary oferty Grupy Apator

Jak działają najważniejsze rozwiązania?

System zdalnego odczytu można opisać jako łańcuch kilku zależnych od siebie elementów. Najpierw urządzenie pomiarowe rejestruje zużycie wody, ciepła, energii elektrycznej albo gazu. Następnie moduł komunikacyjny udostępnia odczyt przez przewodową lub radiową technologię transmisji. Informacja dociera do koncentratora, bramy lub sieci komunikacyjnej, a potem do platformy informatycznej, która ją zapisuje i udostępnia uprawnionym użytkownikom. Dopiero na tym etapie można zorganizować rozliczenia, wykrywać brakujące odczyty, porównywać zużycie w czasie lub uruchamiać dodatkowe analizy. Licznik wyposażony w moduł transmisji nie oznacza jeszcze gotowego, zintegrowanego systemu rozliczeń. Potrzebne są także konfiguracja urządzeń, identyfikacja punktów pomiarowych, odpowiednia jakość danych, prawa dostępu oraz integracja z oprogramowaniem operatora.

Wodomierz ultradźwiękowy pokazuje, że technologia pomiaru i technologia odczytu to dwie osobne kwestie. Przepływ jest wyznaczany na podstawie właściwości sygnałów ultradźwiękowych przechodzących przez wodę, natomiast wynik może być pokazany lokalnie albo przekazany przez kompatybilny moduł. Ciepłomierz ma inny zestaw danych wejściowych: potrzebuje pomiaru przepływu oraz temperatur czynnika w instalacji. Żeby prawidłowo współpracować z systemem informatycznym, oba rodzaje przyrządów muszą mieć odpowiednie interfejsy, identyfikatory i konfigurację. Użytkownik może zobaczyć zdalny odczyt, ale zarządca musi dodatkowo wiedzieć, do jakiego lokalu, urządzenia i okresu przypisano dane. Dokładny pomiar bez poprawnej identyfikacji punktu poboru nie wystarcza do bezbłędnego rozliczenia.

W automatyce sieci elektroenergetycznych łańcuch danych prowadzi do innego celu niż fakturowanie. Sterowniki telemechaniki pozyskują informacje o stanach urządzeń, wartościach pomiarów i sygnałach alarmowych. System nadzoru prezentuje je dyspozytorowi, a tam, gdzie pozwalają na to projekt i uprawnienia, może również przekazywać polecenia sterujące. Wymaga to przygotowania dokumentacji obiektowej, list sygnałów, adresacji, protokołów komunikacyjnych i zasad bezpieczeństwa. Sam ekran SCADA nie wystarcza do bezpiecznego prowadzenia operacji. Bez uzgodnionych reguł wymiany danych oraz właściwego odwzorowania urządzeń w systemie nawet rozbudowane oprogramowanie nie zapewni użytecznego obrazu pracy sieci. Podobnie opis możliwości ADMS jest informacją o funkcjach systemu, a nie automatycznym dowodem obniżenia liczby awarii w każdej sieci.

Gdzie wykorzystuje się te technologie?

Wodociągi mogą wykorzystywać liczniki i zdalny odczyt do zbierania informacji z punktów poboru, przygotowania rozliczeń oraz analizowania nietypowego zużycia. Połączenie danych z większej liczby punktów umożliwia również analizowanie zużycia i szukanie nietypowych zmian, które wymagają sprawdzenia. Aby jednak mówić o wykryciu strat w sieci, operator musi zestawić właściwe dane, uwzględnić strukturę sieci oraz określić sposób reagowania na sygnały. W spółdzielni lub wspólnocie mieszkaniowej podobne urządzenia służą przede wszystkim rozliczeniu mediów bez konieczności odczytu każdego licznika na miejscu. W ciepłownictwie pomiar i transmisja danych mogą wspierać nadzór nad zużyciem energii cieplnej oraz obsługę odbiorców. Konfigurację, organizację odczytów i reagowanie na wyniki musi zapewnić operator lub podmiot prowadzący rozliczenia.

Operatorzy sieci elektroenergetycznych korzystają z innego zestawu elementów: liczników, aparatury, zabezpieczeń, sterowników, telemechaniki i systemów nadzorczych. Takie rozwiązania mogą służyć do obserwowania stanu stacji, rozdzielnic i punktów sieci oraz do wykonywania przewidzianych sterowań. Zakłady przemysłowe mogą wykorzystywać pomiar i automatykę do nadzoru nad poborem mediów i elementami własnej infrastruktury. Z kolei rozwój OZE oraz magazynów energii zwiększa zapotrzebowanie na informacje o pracy rozproszonych urządzeń i na ich koordynację. Funkcjonalność oferowanych systemów pozwala budować takie scenariusze, lecz rzeczywisty rezultat zależy od zgodności urządzeń, lokalnego projektu, kompetencji obsługi i organizacji pracy. Wyników takich jak spadek awaryjności czy oszczędność kosztów nie wolno przypisywać każdemu wdrożeniu bez danych porównawczych.

Od czego zależy użyteczność i skuteczność tych rozwiązań?

O wyborze urządzenia pomiarowego decydują przede wszystkim medium, zakres przepływów lub obciążeń, warunki instalacji, wymagana dokładność oraz zasady odczytu. Wodomierz w budynku mieszkalnym i przyrząd stosowany w rozległej sieci nie muszą mieć tych samych cech, nawet jeśli oba są wyposażone w moduł radiowy. Podobnie system odczytu dla pojedynczego budynku może wymagać innej architektury niż rozwiązanie obejmujące wiele miejscowości. Trzeba uwzględnić rozmieszczenie punktów, zasięg i dostępność łączności, bezpieczeństwo danych, możliwość ich archiwizacji oraz zgodność z istniejącym oprogramowaniem. Oprócz zakupu trzeba uwzględnić instalację, konfigurację, integrację, szkolenie obsługi, serwis i późniejsze utrzymanie transmisji oraz oprogramowania. W praktycznej ocenie projektu przydatniejsze od ogólnej etykiety „smart” jest sprawdzenie, jak często dane docierają, czy są kompletne i kto potrafi na ich podstawie wykonać potrzebne działanie.

Cztery pytania przed wyborem systemu odczytu lub automatyki

  1. Jaką decyzję operator ma podejmować na podstawie danych?
  2. Jak szybko odczyty mają trafiać do systemu i jak sprawdzana będzie ich kompletność?
  3. Czy urządzenia, transmisja i istniejące oprogramowanie są kompatybilne?
  4. Kto odpowiada za uruchomienie, uprawnienia dostępu, serwis i reagowanie na alarmy?

Dobrym przykładem jest wybór między odczytem mobilnym a stacjonarnym. Jeśli operator potrzebuje danych jedynie w ustalonych okresach rozliczeniowych, odczyt podczas przejazdu może odpowiadać jego procesowi i ograniczać potrzebę rozbudowy stałej infrastruktury transmisyjnej. Gdy potrzebne są częstsze odczyty lub szybkie przekazanie alarmu, przydatniejszy może być system ze stałą łącznością, pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego zasięgu i obsługi. Nie można jednak uznać jednego sposobu odczytu za najlepszy dla każdej sieci. Oczekiwany rezultat powinien wynikać z wymagań: częstotliwości dostępu do danych, skali systemu, kosztów utrzymania i planowanej integracji. Jeśli cel nie jest ustalony, firma może kupić funkcje, z których później nie skorzysta.

W rozwiązaniach sieciowych wymagania rozszerzają się o bezpieczeństwo sterowania, niezawodność komunikacji i zgodność z procedurami operatora. Automatyka elektroenergetyczna musi być dopasowana do urządzeń w obiekcie i do systemu dyspozytorskiego. Dokumentacja techniczna może opisywać obsługiwane protokoły, sygnały lub algorytmy, ale sama zgodność katalogowa nie zastępuje projektu integracji. Przed wyborem rozwiązania trzeba ustalić, czy istniejące systemy rozliczeniowe, SCADA, zarządzania majątkiem lub inne narzędzia będą mogły bezpiecznie korzystać z nowych danych. W razie braku takiej zgodności nawet poprawnie działający licznik lub sterownik może pozostać izolowanym elementem instalacji. O skuteczności decyduje więc nie tylko urządzenie, ale cały łańcuch od pomiaru do działania człowieka lub systemu.

Co wiadomo o rozwoju firmy i wiarygodności informacji?

Rozwój Apatora można obserwować w przejściu od klasycznych przyrządów i aparatury elektroenergetycznej do urządzeń cyfrowych, komunikacji oraz platform zarządzania danymi. W ofercie Apator Powogaz znajdują się zarówno mechaniczne wodomierze, jak i modele ultradźwiękowe, systemy odczytu i oprogramowanie. W szerszej grupie obok pomiaru energii, gazu, wody i ciepła rozwijane są urządzenia telemechaniki i rozwiązania wspierające pracę sieci elektroenergetycznych. Rozszerzanie portfolio o OZE i magazynowanie energii odpowiada potrzebie koordynacji większej liczby rozproszonych źródeł oraz odbiorników energii. Nie wszystkie elementy tak opisanej oferty są jednak tym samym: część stanowią seryjne produkty, część zestawy rozwiązań wdrożeniowych, a część kierunki rozwoju. Ocena ich dojrzałości wymaga osobnego sprawdzenia konkretnego modelu, usługi i referencji.

Publiczne katalogi i karty produktów pozwalają ustalić, do czego producent przeznacza urządzenie, jakie funkcje oferuje i jakie deklaruje parametry. Dokumenty korporacyjne oraz raporty okresowe potwierdzają podział biznesowy grupy, wskazywane kierunki inwestycji i zakres prowadzonej działalności. Materiały te przygotowuje sam producent lub emitent, więc przy ocenie efektów wdrożeniowych potrzebne są także dane niezależne lub odpowiednio udokumentowane pomiary. Mogą wiarygodnie opisywać ofertę, ale nie zastępują niezależnych porównań skuteczności lub wyników wdrożeń. Przykładowo informacja, że system umożliwia monitoring zużycia, nie dowodzi jeszcze, że w każdej gminie zmniejszy straty wody. Podobnie dostępność SCADA i telemechaniki nie określa samodzielnie wpływu na liczbę przerw w dostawach energii. Do takiej oceny potrzeba danych z konkretnego zastosowania, punktu odniesienia i jasnego sposobu liczenia efektów.

Jaki obraz działalności Apatora Toruń wynika z zebranych informacji?

Apator SA w Toruniu jest spółką dominującą w grupie dostarczającej urządzenia pomiarowe, systemy komunikacji i rozwiązania do zarządzania infrastrukturą. Apator SA, Apator Powogaz, Apator Metrix i pozostałe spółki odpowiadają za różne części tego zakresu, dlatego nazwa grupy nie powinna zastępować nazwy konkretnego producenta. Woda i ciepło to przede wszystkim urządzenia pomiarowe, transmisja odczytów i oprogramowanie rozliczeniowe; energia elektryczna obejmuje też aparaturę, telemechanikę i systemy nadzoru, a gaz — specjalistyczne opomiarowanie. Łączy je wykorzystanie danych, które operator może włączyć do własnych procesów. Dostępność pomiaru, transmisji i analityki tworzy możliwości, lecz nie przesądza o wyniku ekonomicznym czy technicznym. W konkretnym projekcie decyduje dopasowanie urządzeń, systemów informatycznych i sposobu pracy odbiorcy. To na tym poziomie trzeba oceniać rzeczywistą wartość technologii.

FAQ – pytania o Apator Toruń

Czy Apator SA i Apator Powogaz to ta sama firma?

Nie. Apator SA z siedzibą w Toruniu jest spółką dominującą Grupy Apator, a Apator Powogaz to odrębna spółka grupy specjalizująca się w pomiarze wody i ciepła, systemach odczytu i rozliczeniach.

Czy Apator produkuje wyłącznie liczniki?

Nie. Oferta całej grupy obejmuje również aparaturę elektroenergetyczną, telemechanikę, oprogramowanie, systemy nadzoru sieci oraz rozwiązania związane z energetyką rozproszoną.

Czy każdy wodomierz Apatora obsługuje zdalny odczyt?

Nie można tego założyć. Trzeba sprawdzić konkretny model, dostępny interfejs lub nakładkę komunikacyjną i zgodność z systemem odczytowym.

Czym różni się SPIDAP od samego licznika?

Licznik rejestruje zużycie medium. SPIDAP jest platformą służącą do zbierania danych pomiarowych oraz wspierania zarządzania i rozliczeń; do działania wymaga odpowiednio skonfigurowanych urządzeń i transmisji.

Czy wdrożenie zdalnego odczytu gwarantuje mniejsze rachunki?

Nie. Zdalny odczyt dostarcza danych i może usprawniać obsługę, ale oszczędności zależą od organizacji pracy, kosztu rozwiązania i decyzji podejmowanych na podstawie informacji.

Co trzeba sprawdzić przed wdrożeniem SCADA lub telemechaniki?

Należy określić urządzenia i sygnały w obiekcie, protokoły komunikacji, zasady sterowania, bezpieczeństwo, integrację z systemem operatora oraz odpowiedzialność za uruchomienie i utrzymanie.

Bibliografia i źródła

Pokaż źródła (4)
0